Avşar Kültürü

 

  

 

   Avşar oyun ve adetleri

 YUMRUK OYUNU :


Bu oyun gündüz veya gece oynanabilir. Davul eşliğinde özel yumruk havası çalınarak oynanır. Yumruk oyuncuları seçilir. İki taraflı dizilirler, evvela bir taraftan birisi oynayarak orta yere kadar gelir, sırtını döner. Karşı taraftan yine oynayarak gelen bir oyuncu ona hızlı bir şekilde vurur. Oyun bu şekilde devam eder. Yumruğu sırta vurmak gerekir, başka bir yere vurulmaması gerekir. Zaman zaman da kavga çıkabilir. Figürleri ve çalgısıyla izleyicilere heyecan veren bu oyun zamanla terk edilmiştir.

 [TUBE]http://www.youtube.com/watch?v=SiDyjrc-y6Q[/TUBE]

 

SERÇE OYUNU :


Bu oyun genellikle akşam veya geceleri oynanmaktadır. Özel bir çalgı havası vardır. Oyunda bir ebe ve 10-15 tane de oyuncu vardır. Bu oyuncular, baş taraftaki ebenin yaptığı her hareketi davul-zurna eşliğinde çalınan hava ile birlikte tekrarlamak zorundadırlar. Bu hareketler ne kadar zor ve ilgi çekici olursa, oyun o kadar heyecanlı olur. Hareketi yapamayan oyuncuya ebe elindeki deri ve sert kemerle vurur. Bu hareketler oyuna has hareketler olabildiği gibi ebenin bulduğu hareketler de olabilir. Örneğin; sırta çocuk almak, yerde takla atmak, komik yüz hareketlerinde bulunmak, yerde sürünmek, sıradan oyuncuların yanındakinin burnunu tutmak, tek ayak üstünde sekmek, yanındaki adamı dövmek.

 

ZUMBAK OYUNU :


Odada oturanlar tarafından oynanır. Kız evinden gelen iki erkek odanın kapısında durur, oda doludur, herhangi biri odanın ortasına çağrılır. Kız evinden gelen kişiler çağrılan bu kişiye uygun bir ceza verir. Bu cezalar genelde türkü söyletme, taklit yaptırma ve fıkra anlattırma şeklinde olur. Eğer bu kişi istenileni yapmazsa yastıkla dövülür. Bu yastığın içerisine acı vermesi için taş vs. konulur.

 

YÜKSÜK OYUNU :


Düğünler bilindiği gibi üç gün sürmektedir. Yüksük oyunu da üç gün boyunca akşamları oynanır. Oyunda yine iki taraf vardır. Yüksük, oyun için kullanılan altı fincandan birinin içine konur ve tüm fincanlar ters çevrilir. Karşı taraftan yüksüğü bulmaları istenir. Yüksüğü bulan kişi kendi tarafına bir puan kazandırmış olur. Kazanamayan tarafa ise, çeşitli cezalar verilir. Bu cezalar çoğu zaman zor ve yerine getirilmesi imkansız olan şeylerdir. Bu cezalardan bazıları; kalburla su taşıma, tavana asılan soğanın elleri bağlı olarak ağızla alınması, kış mevsimi ise nar, yaz mevsimi ise kar bulunması...

 

CİRİT OYUNU :


Bu oyun gündüz geniş bir meydanda oynanır. Oyun için çevreden iyi cirit oynayan kimseler özel olarak davet edilir. Oyuncular atlarına binerler, ellerine ciritleri alırlar. Bunlar 30-40 kişi olabilir, sayıya göre iki eşit parçaya ayrılırlar. Aralarındaki mesafe ne kadar uzun olursa oyun o kadar heyecanlı olur. Gruplardan birinin bir oyuncusu meydanın ortasına gelerek, karşı taraftan birinin ismini söyler, değneği ona atmak suretiyle oyunu başlatır. Ondan sonra çağırdığı kişi kendini kovalar. Seyirciler atılan değnekleri toplayıp sahiplerine vererek oyunun heyecanına katılmış olurlar. Eğer atılan değnek ata değer ve atı öldürürse düğün sahibi atın bedelini öder. Oyunda çok yakından vurmak yasaktır. Oyun esnasında atlar ve göstericiler çok çeşitli gösteriler sunarlar.(Karşı oyuncunun attığı ciridi havada yakalamak, atın karnı altına gizlenmek, tek üzengi üzerinde dikilmek gibi...)

 

TURA OYUNU :


Deriden yapılmış kemerler kullanılır ve köyün gençleri tarafından oynanır. Bu oyun gelin almadan önce kız eviyle oğlan evi arasında yapılır. Bu oyunda iyi koşmak önemli ve dayak yememek marifettir. Bu oyunda kavga çıkması muhtemeldir ve yaşlılar araya girerek sakinleştirirler. Bu oyunda gençlerin acıya karşı dayanıklılıklarını ispat etmeleri gerekiyor. Hareketli ve atak Avşar ruhu bazen eğitime, eğlenceye, bazen de yiğitlik eğitimine oyun çeşnisini kazandırmış.

 

SİNSİN OYUNU :


Bu oyun gece karanlığında oynanır. Bunun için uygun bir meydana ateş yakılır. Bu oyunda davul- zurna ile özel sinsin havası vurulur. Oyuncular teker teker ateşin çevresinde el ayak hareketleriyle durmadan dönerler. Ateşin başında oynayan kişi, topluluktan biri çıktığı zaman alanı terk eder. Bu işte atik davranmazsa sonraki sırtına yumrukla vurarak çıkmasını sağlar.Oyun bu şekilde ateş bitinceye kadar devam eder.

 

DEVE OYUNU :


Oğlan evi tarafından yapılır. Deveyi kız gibi giydirmiş birkaç kişi çeker. Deve, oğlanın amca, dayı, teyze vs. yakınlarının kapısına götürülerek bahşiş alınır. Devenin önünde çeşitli figürler yapan orta oyunları da dikkati çeker. Deve son olarak düğün evine getirilerek burada orta oyunu tam manasıyla sergilenir.
AVŞARLARIN HALK OYUNLARI
OYUNUN ADI  AVŞAR AĞIRLAMASI
YÖRESİ  KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ      Bu oyun Pınarbaşına bağlı pazarören ve bu nahiyeye bağlı köylerde oynanmaktadır.Oyun daha ziyade düğün,bayram ve hasat bol olduğu zamanlarda oynanır. Düğün olduğu zaman kızlar,kına gecelerinde kendi aralarında ve erkeklerde bir arada,çalar oynarlar.Düğün meydana inince,günümüzdeki oyunlarda olduğu gibi kız ve erkek müşterek oynanır.

     Avşar oyunlarının konusu  hep aşk,sevgi,tabiat güzelliklerine ve hasat'ın bolluğuna mal edilmiştir.Çünkü kayseri ve buna bağlı kaza ve köyler geçmişte savaş ve afet gibi olaylara sahne olmamıştır.Bir karanfili oyunu karanfil çiçeğine.Topal serçe,bir topal kuşa ve ağırlana sevgi ,saygıya konu olmuştur.Avşar ağırlamasında kızların sevgililerine yada yakınlarına naz veya cilve yapması.Erkeklerde topluluktaki kızlara kur yapmaları gibi anlam taşımakta.Oysa oyun kız ve erkeklerini müşterek oynamasıyla,konu o zaman kendilerini izleyenlere karşı sevgi ve saygıyı sunmak anlamına gelmektedir.
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Bu oyun kız ve erkek karışık oynanmakta.Oyuna dizi bir grup şeklinde yada iki grup şeklinde başlanır.Müziğin ritmine göre önce karşı tarafa dizi kırılarak esnek hareket yapılır.Bu selamlama anlamına gelmektedir.Sonra dizi bu esnek hareketleriyle sağa ve sola dönerek bu yöndeki izleyicileri de ve geriye dönerek arkada olanları da selamlayarak saygılarını ifade ederler.Bu ağırlama diğer yöre ağırlamalarından çok farklıdır.Selamlama bittikten sonra grup, üç ayak yürüyüşü ile dizi iki gruba ayrılır.Müziğin ritmi ile oyun biter.Bu sevgi ve selamlamayı oyunun bitiminden sonra hareketli diğer oyunlara geçilir.
   
OYUNUN ADI  AVŞAR EMİNEM
YÖRESİ    KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ  Emine Kürt kızıdır.Ailesi göçer olduğu için,göçerler her mevsimde başka bölgede,başka yörededir.Bu gezinin temelinde sürüleri için bol otlu yaylaları arama,bulma gayesi vardır.Bu sebepledir ki yazın Erciyes dağının eteklerindeki yaylaya gelirler.Bu yaylalara gelen göçerler zamanla kaynaşırlar.Ahbaplık ve dostluklar kurulur.Kürt göçerlerinden olan Emine serpilmiş,büyümüştür.Bunu fark eden Ali'de yağız,çekici,kuvvetli,atik bir Avşar delikanlısıdır.Gönlünde Emine'ye karşı farklı şeyler yattığını hisseder.Yayladaki yaşlı ağaç'ın gövdesine sırtını verip, kavalını yanık yanık üfler.İşte iki farklı göçer arasında başlayan sevgi sonunda evlilikle sonuçlanmıştır.Oyunun hikayesi Avşar'a gelin giden Emine'nin öyküsüdür.Emine Avşar olduğu için onun hareketleri sembolize edilerek,taklitle sunma oyunudur.
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Oyuna başlama tipik doğu halayını andırır.Eller bir birine kenetlenir.Karşılıklı gruplar bir birine yürürler.Daha sonra iki veya üç,dört kişi olan gruplara ayrılır.Dönüşler yapılır,bu oyun Avşar'ın taklit yeteneğini ortaya koymaktadır.Bu oyun zaman zaman tarlada çalışan kız ve erkeklerin hareketleri sembolize edilmektedir.Kızların tarlaya gidişi,tarlaya ekin ekişi ve erkeklerinde  tarladaki ürünü kaldırması taklit edilir.
   
OYUNUN ADI  KIYILI
YÖRESİ  KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ Eski Türk boylarından olan Avşarlar,genellikle Türkmen'dirler.Avşarlar gelenekleri ve uğraşları gereği olarak dağlık bölgelerinde dağ eteklerinde,ovalarda,yaylalarda yaşarlar.Bu kadar geniş alanda yaşayan Avşarları sabit bir mekanda yaşamlarını sürdürmeleri taktir edilir ki,olanakdızdır.Rivayet edildiğine göre yaylada şık,kıtıllı,kıtaraklı giysiler içinde güzel bir gelin yaşarmış.Bu gelin yerinde durmaz hep oynarmış.Hatta tarlaya çalışmaya giderken,çalışanlara su,azık götürürken bile kıvrak oyunlarını sergileyerek gidermiş.Nedeni sorulduğunda da hareketliliğinin kendini dinlendirdiğini,tazelik ve zindelik kazandırdığını söylermiş.Yayla delikanlıları kıtraklı,şık geline vurgunlarmış.Gizli gizli etrafında dolanır,ona maniler söylerlermiş.Gelin bu hali hissettiği için kibirlenerek hep kıyıda dan,kenardan işine-yoluna gider gelirmiş.Bu halinden dolayı yöre halkı geline KIYILI adını takmışlar.
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Oyunumuz adını yukarıdaki rivayete göre geline yöre halkının taktığı isimden almaktadır.Oyun dört bölümden oluşmaktadır.Dizi halinde başlayan oyuncular ortaya daire yapıp,oyun figürlerine geçerler.Kız ve erkeklerden oluşan oyuncular elleri bellerinde sekerek ve sağa sola kıtraklı gelininyapmış olduğu yürüyüş tarzıyla hareket ederler.Daha sonra ikinci figüre geçerler.Beş'er defa hep birlikte içe ve dışa ayak atarak oyunu devam ettirirler.Üçüncü figürde oyuncu eşler ellerini birbirlerinin omuzlarına koyarak oynarlar.Son figür olarakta eşler yüz yüze gelmek şartıyla ellerin birbirine vurulması,sonra tutularak ilk figüre geçilir ve oyun böylece tamamlanmış olur.
   
OYUNUN  ADI  ÖTEYÜZ (Dokuzbuçuk)
YÖRESİ    KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA YAHYALI ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ    Bu oyun köy düğünlerinde oğlan evine gelen gençler arasında oynanmaktadır.Bu oyunun kız evi tarafından seyredilmek için büyük özen içinde beklenir ve bazen birbirlerine sorarlar. Öte yüzden gelen var,diye bazı cevaplar alınır.Gelen düğüncülere öte yüz oyununu oynayacakları için oyunun adı öte yüzü olarak halk diline yerleşmiştir.
 
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Oyuna dizi şeklinde başlanır.Ayak topukları sola ,sağa konarak oyuna başlanır.Ayaklarla birlikte başlarda sola,sağa döner.Dizi daire şeklini alınca ,sekerek topuk ,burun hareketine geçilir.Burada daire parçalara kopmak suretiyle ikişerli veya daha çok sayıda guruplara geçilir.Bu guruplar karşılıklı birbirlerine bakarlar.Sonra bu guruplar sağ,soldan dönerek oyunu tamamlarlar.Geriye doğru hareketle yeniden diziyi oluşturup,oyunu bitirirler.
 
   
OYUNUN  ADI  MENDİL OYUNU
YÖRESİ    KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA YAHYALI ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ     

 
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Kadınların tef eşliğinde ellerinde mendille oynadıkları bir orta oyunudur. Kadınlar bu oyunu düğünlerde oynarlar. Erkekler tarafından oynanan Mendil oyunu ise, daha değişiktir. Erkekler, bu mendili kıvırıp sopa haline getirdikten sonra, ellerindeki yüzüğü gurupta oturan erkekler elinde dolaştırırlar.Yüzük, birisinin eline saklanır ve sonra sırasıyla bu yüzüğü bilmeleri için oynayanlara sorulur. Bilmeyene mendille ellerine vurulur.
 
   
OYUNUN  ADI  KARANFİLLİ
YÖRESİ    KAYSERİ PINARBAŞI-SARIZ-TOMARZA YAHYALI ve ÇEVRE AVŞAR KÖYLERİ
OYUNUN HİKAYESİ    İnsanların var olduğundan beri gerek bilerek  gerekse farkında olmadan bazı gereksinmeleri gereği oyun oynamışlardır.Oyun bazen bir neşe,mutluluk,bazen de  bir ihtiyaç olmuştur.
Devamlı iyiye doğru bir eğilim gösteren oyunda insanların şekil verme,yönlendirme özelliğin inin   
etkisi altına girmiş.Tabir yerinde olursa terbiye edilmiş, şekillendirilmişlerdir.Oyunları temelinde taklit etme olgusu da vardır.İnsanlar zaman zaman doğayı, birbirlerini, hayvanları ve bitkileri taklit etmişler ve oyunlarını isim vermişler.Yaylaya çıkan Avşarlar, dağ eteklerini serpilmiş karanfil çiçeğinin rüzgarı etkisiyle sallanışını, güneşte açılarak şeklini büyüsünü taklit etmek suretiyle oluşmuş bir halk oyunudur.Bir coşku neticesi  düğün, bayram gibi özel günlerde daha çok neşelenip, eğlenmek için oynanır.
 
OYUNUN OYNANIŞ ŞEKLİ Oyun kızlı erkekli müşterek oynanır.Oyuna önce dizi şeklinde başlanır.Dizi daire şeklini alır.Erkekler daire içerisinde ikinci bir daire yaparlar.Bu iki daire karanfilde açılma şeklini yapar.İçindeki oyuncular dışarı, dışarıdaki dairede içeriye doğru girer ve çıkarlar.Daire bütünleşip, hep birlikte yeniden açılmayı yaparlar.Oyuncular rüzgara kapılmış karanfil çiçeğinin, hareketine geçerler.Öne, geri sallanıp, sağ ayaklarını iki kere topuk olarak yere vururlar.Bu hareket rüzgarın etkisiyle yere vuran yaprakları andırır.Bu oyunun figür özellikleri karanfil çiçeğinin tabi halidir